Urutonde rwemewe n'amategeko y'u Rwanda: ni nde ukora iki, bitwara igihe kingana iki, birangira amafaranga angahe, n'ibyo ugomba kugenzura mbere yo kwishyura.
Amafaranga n'aho bitangwa na Guverinoma y'u Rwanda kandi birahinduka. Buri gihe emeza amafaranga ariho ubu kuri IremboGov, National Land Authority cyangwa One Stop Centre y'akarere kawe.
Ni amategeko n'inzego zigenzura buri ihererekanya ry'ubutaka mu Rwanda.
Ubutaka, kwandikisha, kwimurira, uburenganzira bwo kubukoresha no kwakwa. Ryasimbuye Itegeko Ngenga N° 08/2005.
Uburyo bwo kwandikisha, gutanga ibyemezo, n'ihame ry'uko kwimurira bitangira gukurikizwa gusa nyuma yo kwandikishwa.
Ni nde wemerewe kwemeza amasezerano y'imurira ry'ubutaka, n'uburyo amasezerano agomba kuba.
Umusoro w'ubutaka, amafaranga ajyana no kwimurira, n'uburyo inyungu ziva mu kugurisha zisoreshwa.
Indangamuntu, aho ubutaka buherereye cyangwa amakuru y'ubwite byose akusanywa mu kugenzura agomba gukurikiza amategeko kandi agakingirwe.
National Land Authority (NLA / RLMUA)
Ibitse igitabo cy'ubutaka n'ibyemezo byabwo, igenzura igenamigambi ry'ubutaka, kandi itangaza urutonde rw'abanoteri b'ubutaka b'umwihariko bemewe.
IremboGov
Urubuga rwa leta aho usaba kwimurira icyemezo cy'ubutaka (kugurisha ku bushake).
MINIJUST
Ibitse urutonde rw'abanoteri b'ubutaka b'umwihariko bemewe, hamwe na telefoni, imeyili n'aho baherereye.
One Stop Centre z'uturere n'ibiro by'imirenge
Ubu noteri bwa leta bukorwa n'Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'umurenge, ubuyobozi bw'ubutaka mu karere n'uruhushya rwo kubaka.
Rwanda Revenue Authority (RRA)
Icyemezo cy'uko umusoro w'ubutaka wishyuwe n'uburyo imisoro ku kugurisha yubahirizwa.
Ibyinshi bitakara mu bucuruzi bw'ubutaka mu Rwanda biterwa no kuvanga ibi bintu bitanu.
Ni nimero yihariye ya buri kibanza cyandikishijwe. Ni yo nzira yonyine yizewe yo kumenya ubutaka. Izina, aderesi cyangwa «ikibanza cya sogokuru» ntibimenya ubutaka.
Ni inyandiko y'ubwite. Niba ikibanza kidafite icyemezo, ntikishobora kwimurwa mu buryo busanzwe.
Ni amasezerano y'ubugurishe yanditse kandi yemejwe n'umunoteri wemewe. Nta kwemeza kwa noteri, nta kwandikisha.
Ni kwandika umuguzi nk'umukoresha mushya mu gitabo cy'ubutaka. Ubwite ntibwimuka mu buryo bwemewe n'amategeko mbere y'iyi ntambwe.
Iyo ubutaka ari mu mutungo w'abashakanye, kwemezwa n'uwo mwashakanye kugomba kugaragara. Kubura kwemezwa ni isoko y'impaka nyinshi.
Kuva ku kugenzura mbere kugera ku nshingano nyuma yo kwandikisha.
Mbere y'uko amafaranga agenda: kubona UPI, kwemeza ko nyir'ubutaka wanditse ari we ufite indangamuntu y'ugurisha, kugenzura niba hari ingwate cyangwa ikirego cyanditse ku kibanza, kwemeza ko umusoro w'ubutaka wishyuwe, kureba igenamigambi ry'ubutaka, kugenda ku kibanza urebe imipaka, ibimenyetso by'imipaka, inzira n'abatuye, no kwemeza ko uwo bashakanye yemeye.
Aho: NLA · RRA · One Stop Centre y'akarere · ku kibanza — iminsi 1–10
Impande zombi zyumvikana ku giciro, uko amafaranga azishyurwa, itariki yo guhererekanya n'uwishyura amafaranga ayahe. Hasinywa amasezerano yanditse. Abohereza impande zombi ariko ntashyira ubwite mu maboko y'umuguzi.
Aho: hagati y'impande — kuva ku minsi kugera ku byumweru
Amasezerano y'imurira asinywa imbere y'umunoteri wemewe: umunoteri wa leta (Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'umurenge, ibiro by'Umwanditsi w'Ibyemezo by'Ubutaka, cyangwa One Stop Centre y'akarere) cyangwa umunoteri w'ubutaka w'umwihariko uri ku rutonde rwemewe. Zana icyemezo cy'umwimerere na UPI, indangamuntu z'impande zombi, kwemezwa n'uwo bashakanye, igihamya cy'uburyo bwo kwishyura n'icyemezo cy'umusoro w'ubutaka.
Aho: umunoteri wa leta cyangwa w'umwihariko — iminsi 1–5 · umunoteri yishyuza amafaranga y'inkunga kuri kopi y'amasezerano, ayishyurwa ubwe — baza umubare uriho mbere yo kwiyemeza
Ubusabe bwo kwimurira icyemezo cy'ubutaka (kugurisha ku bushake) butangwa kuri IremboGov. Umuguzi n'ugurisha bose bagomba kuba bafite konti ya Irembo n'indangamuntu. Serivisi ya Irembo ubwayo ni ubuntu — ibyo ntibikubiyemo amafaranga y'umunoteri cyangwa amafaranga ya leta ku kwimurira. Inyandiko yemejwe n'umunoteri ishyikirizwa hamwe n'ubusabe.
Aho: irembo.gov.rw — gusaba uwo munsi · nta mafaranga ya serivisi ya Irembo
Umwanditsi w'Ibyemezo by'Ubutaka agenzura dosiye, yandika umuguzi mu gitabo cy'ubutaka, anatanga icyemezo gishya cy'ubutaka ku izina ry'umuguzi. Ni ho ubwite buhita mu maboko y'umuguzi mu buryo bwemewe n'amategeko.
Aho: Umwanditsi w'Ibyemezo by'Ubutaka — nk'iminsi 7 y'akazi
Kwandikisha umusoro w'ubutaka ku izina ry'umuguzi, kwemeza ko nta kindi cyanditswe ku kibanza muri icyo gihe, kwandika ihererekanya ry'ubwite, no kwishyura amafaranga y'imurira n'iyandikisha ku mwanditsi w'ibyemezo by'ubutaka, ashingiwe ku agaciro k'ubutaka. Saba uruhushya rwo kubaka ku karere niba ushaka kubaka, ukurikije igenamigambi ry'ubutaka.
Aho: RRA · akarere · ku kibanza — ibyumweru 1–4
Icyizere si ipfa ry'umutima; ni urutonde rw'ibintu ushobora kugenzura.
Niba kimwe muri ibi kigaragaye, hagarara ugenzure mbere yo kwishyura.
Ntugomba kubika ibi byose mu mutwe wawe wenyine.
Niba udashobora kugera ku kibanza iki cyumweru, tuma umukozi wemewe aho kugenda utabona.
Icyitonderwa: LandVal ifasha gusobanukirwa no kurangiza uburyo bwemewe n'amategeko. Ntabwo turi ikigo cy'abavoka, umunoteri cyangwa urwego rwa leta. Kwemeza kwa noteri no kwandikisha bikorwa n'inzego za leta zemewe zavuzwe haruguru. Amafaranga n'igihe bikorwa bigenwa na Guverinoma y'u Rwanda kandi bishobora guhinduka.